Calendr Blodeuo’r Ardd

Yn amlach na heb, dim ond yn y gwanwyn y bydd planhigion sy’n cael eu gwerthu fel rhai i wely blodau’r gaeaf yn dangos eu gwir brydferthwch. Bu hyn yn wir yn Aberglasne, lle mae’r cyfuniad o flodyn y fagwyr alabastr a thiwlipau yn rhyfeddol yn y gwanwyn.

Darllen mwy...

Pan fydd rhywun yn crybwyll gwlâu blodau, bydd pobl yn dueddol o feddwl am wely blodau’r haf, yn hytrach nag un y gwanwyn. Ond yn y gwanwyn, ac nid yn yr haf, y bydd rhai o’r arddangosfeydd gwlâu blodau gorau oll i’w gweld.

Seren y sioe yn ddi-os yw’r Tiwlip, sy’n creu’r rhan fwyaf o’r arddangosfa yn y parterre, ar y teras, ac yn yr Ardd Lysiau. Y peth gwych am diwlipau yw’r amrywiaeth uchder, lliwiau a chyfnodau blodeuo sydd ar gael. Mae siapiau’r blodau hefyd yn amrywio’n rhyfeddol, gyda dewis o senglau, dyblau, parot ffriliog a sawl math arall. Maen nhw hefyd yn cyfuno’n dda â phlanhigion gwlâu blodau eraill y gwanwyn, fel blodau’r fagwyr, trilliwiau a bellis (llygaid y dydd addurniadol). Mae’r fath ddewis o liwiau hefyd yn gwneud bywyd yn hawdd wrth greu cynllun.

Mae blodau’r fagwyr yn bartneriaid gwych i diwlipau, gan eu bod nhw’n rhoi gorchudd ar y ddaear cyn i’r tiwlipau ymddangos. Gan bod siâp eu dail a’u blodau mor wahanol, mae’r gwrthgyferbyniad yn drawiadol iawn hefyd. Maen nhw hefyd yn ennyn diddordeb cyn ac ar ôl i’r tiwlipau egino. Mae prynu’r gwreiddiau moel ar ddechrau’r hydref yn syniad da, gan eu bod yn rhatach o lawer ac wrth gwrs heb fawn. Yr unig broblem yw y gall gaeafau garw iawn eu difrodi.

Saffrwm

Cennin Pedr

Crafanc-yr-arth

Magnolia

Lili Wen Fach

Tiwlip

Alpinum

Ninfarium

Gardd y Nant

Gardd Suddedig

Clychau’r gog

Camassia

Cennin Pedr

Crafanc-yr-arth

Malus Arbour

Magnolia

Tiwlip

Alpinum

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Gardd y Nant

Gardd Suddedig

Clychau’r gog

Camassia

Cennin Pedr

Castanwydden y meirch

Gellesg

Magnolia

Tiwlip

Rhosod

Wisteria

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Y Wal Rosod

Gardd y Nant

Gardd Suddedig

Bob blwyddyn, byddwn ni’n cyfuno’r blodau dibynadwy ag ychydig o fathau newydd, arbrofol. Rydyn ni wedi defnyddio niferoedd gwahanol o wahanol fathau i roi cyfuniadau amrywiol o liwiau ac uchder i ni drwy’r arddangosfa. Bydd y rhan fwyaf o’r planhigion wedi’u gosod yn anffurfiol.

Darllen mwy...

Byddwn ni’n aml yn defnyddio Cosmos a Cleome pinc neu wyn i roi uchder a lliw yng nghefn borderi, gyda Dahlia ‘Blue Beyou’ sy’n binc ac yn borffor i roi uchder canolig. Rydyn ni hefyd yn hoff o drogenllys, Ricinus communis ‘Carmentica Pink’, yn y prif arddangosfeydd, ac yn dewis y ffurf goch yn y borderi gan fod y dail yn addurniadol eu gwedd ac yn cyferbynnu’n dda â’r deiliach eraill. Pan fydd angen planhigion byrrach arnon ni, byddwn ni’n aml yn tyfu cyfuniad o ffromlys gwyn neu Impatiens, Moluccella gwyrdd eu blodau, heuldroeon, a llysiau’r mêl.

Bydd ysbigau gwyrdd Moluccella yn amrywio pethau rhwng glas a gwyn yr heuldroeon a’r Impatiens. Mae’r heuldroeon hefyd yn rhoi persawr rhagorol, ac felly hefyd ddail y Cleome. Serch hynny, y planhigion sydd wedi gwneud yr argraff fwyaf yw’r Ricinus a’r Impatiems, gan eu bod nhw wedi dangos eu bod nhw’n blanhigion gwych i greu diddordeb drwy’r holl dymor.

Bydd y Ricinus yn cael eu plannu allan ddechrau mis Mehefin, cyn tyfu a gwella wrth i’r tymor fynd rhagddo. Rhaid cofio bod holl rannau’r planhigyn hwn yn hynod wenwynig, ac mae angen cryn ofal wrth ei ddefnyddio. Rhwng y deiliach, y blodau a’r pennau hadau, bydd wastad rywbeth i’w fwynhau, ac mae’r ffurf binc yn cyd-fynd yn dda â’r planhigion eraill. Mewn mannau eraill yn yr ardd, rydyn ni wedi ychwanegu’r ffurf goch at yr arddangosfeydd caled, ac mae hwnnw wedi gwneud lawn cystal.

Mae’r Impatiens wedi bod yn llwyddiant mawr. Fel llawer o bobl eraill, roedden ni wedi rhoi’r gorau i dyfu math waleriana oherwydd y broblem gyda llwydni. Yna fe roeson ni gynnig ar y Sunpatiens, sy’n fath hybrid, gyda math Guinea Newydd yn rhiant. Dydyn ni ddim wedi cael unrhyw broblem o gwbl gyda llwydni hyd yma, ac maen nhw’n fodlon eu byd mewn haul neu gysgod. Yr hyn rydyn ni’n ei hoffi amdanyn nhw yw eu bod nhw’n tyfu’n go dal – tua deugain centimedr – ac yn blodeuo gydol y tymor.

Castanwydden y meirch

Gellesg

Rhosod

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Yr Ardd Rosod

Y Wal Rosod

Gardd Suddedig

Hydrangea

Gellesg

Rhosod

Gardd y Gegin

Ninfarium

Yr Ardd Rosod

Y Wal Rosod

Gardd Suddedig

Hydrangea

Rhosod

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Yr Ardd Rosod

Gardd Suddedig

Mae’r hydref yn Aberglasne yn golygu llawer mwy na’r holl goed yn y Gerddi. Ac er ei fod yn gyfnod pan fyddwn ni’n dechrau paratoi’r rhan helaethaf o’r ardd at y gaeaf, mae’n gyfnod hefyd pan fydd rhai planhigion da yn blodeuo. Gan roi’r Dahlia a’r Salvia brau i’r naill ochr, ceir rhai planhigion caled sydd ar eu gorau yn yr hydref.

Darllen mwy...

Un o’r sêr yw Clerodendrum bungei. Er gwaethaf ei enw, dyma blanhigyn gwych. Crachgoeden yw’r planhigyn hwn, ac yn wahanol i bron bopeth arall, mae ganddo ddail gwyrdd tywyll a phennau pinc, ynghyd â blodau pinc tywyllach rhwng mis Medi a’r rhew cyntaf. Gan dyfu bron i ddwy fetr mewn uchder, ac yn gwbl unionsyth, mae’n ddefnyddiol iawn i’w roi yng nghefn y border. Rydyn ni’n tyfu clwstwr mawr ohono ar lethr sy’n wynebu’r de, ac mae’n ymdopi’n dda neilltuol. Mae’n gallu goroesi gaeafau caled, hyd yn oed, heb fod yn ddim gwaeth.

Ceir hefyd nifer fawr o fylbiau sy’n blodeuo’n hwyr a’r rheini’n dod â lliw i’r hydref. Mae Nerinâu yn creu diddordeb rhagorol ddiwedd yr haf. Maen nhw’n edrych yn debyg i Agapanthus pinc llachar, ac yn hoelio’r sylw. Ceir digonedd i ddewis o’u plith, ac yn ein barn ni, dyma’r bylbiau mwyaf ysblennydd sy’n blodeuo yn yr hydref.

Y gamp wrth eu tyfu yw eu plannu mewn lle mor heulog â phosibl, ac mewn pridd ffrwythlon heb ormod o gystadleuaeth o’u hamgylch. Gall fod yn anodd eu cael i flodeuo, ond mae’n ymddangos bod eu dyfrio yn dda yng nghanol yr haf yn rhoi help llaw iddyn nhw. Wrth eu plannu, cadwch yddfau’r bylbiau uwchben y tir – os bydd y rheini’n rhy isel, fyddan nhw ddim yn blodeuo.

Bylbiau hydrefol ac ysblennydd arall yw Colchicum. Mae ar y rhain hefyd angen lle heulog. Byddan nhw’n blodeuo heb ddail, a hynny gan eu bod nhw’n cynhyrchu dail yn y gwanwyn. Byddan nhw wedyn yn segur tan y byddan nhw’n blodeuo yn yr hydref. O’u plannu mewn clystyrau mawr, maen nhw’n ddigon o sioe, ac mae digonedd o fathau gwahanol i ddewis o’u plith.

Yn ardal y parterre, mae gennyn ni Parthenocissus, neu ddringwr fflamgoch, sy’n lliw porffor, coch llachar yn yr hydref. Mae’n cyfuno’n dda â’r Dehlia porffor ac oren ym morder y gwely. Yr hyn sy’n arbennig o dda am y cyfuniad hwn yw ei fod yn para hyd nes y bydd y dail yn disgyn oddi ar y Parthenocissus, neu tan y bydd rhew yn atal y Dahlia.

Bydd nifer o’r planhigion lluosflwydd sy’n blodeuo’n hwyr, fel Aster, Rudbeckia a Helenium, yn gwneud hynny tan fis Tachwedd yn braf. Mae hyn yn eich galluogi i’w cyfuno nhw â dringwyr neu lwyni sydd â lliw hydrefol da. Mewn un ardal, mae gennyn ni gyfuniad o Pyracantha gyda mwyar oren, sy’n cymysgu ag Aster a Rudbeckia.

Mewn man arall yn yr ardd, rydyn ni wedi gweld bod cyfuniadau o lwyni yn gallu creu diddordeb am gyfnod hir yn y tymor. Mae gennyn ni Koelreuteria ‘Coral Sun’, pren Suddas sydd â dail aur, ac Acer lliw porffor – mae’r rhain i gyd ar eu gorau yn ystod yr hydref, ond mae’u deiliach hefyd yn ychwanegu lliw rhwng yr haf a diwedd y gaeaf.

Ym mhen draw Rhodfa’r Esgob Rudd, mae gennyn ni glwstwr mawr o wahanol lwyni egsotig sy’n creu arddangosfa wych rhwng canol a diwedd y tymor. Fan hyn, mae blodau porffor Clerodendrum bungei a dail aur Catalpa yn drawiadol tu hwnt. Yn yr ardal hon hefyd ceir Catalpa dail porffor a’r Kirengeshoma prin, sy’n berthynas i’r trilliw ar ddeg, ac mae’r rhain yn cyfuno’n llwyddiannus dros ben.

Hydrangea

Rhosod

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Yr Ardd Rosod

Gardd Suddedig

Alpinum

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Gardd Suddedig

Gardd Asiaidd

Gardd y Gegin

Ninfarium

Yn mherfeddion gaeaf, mae digonedd o hyd i’w weld a’i fwynhau yn y Gerddi. Er bod y lliwiau’n go brin, mae prydferthwch o hyd i’w ganfod mewn llefydd annisgwyl, os gwyddoch chi ymhle i edrych. Rydyn ni’n ffodus o gael detholiad o blanhigion sy’n blodeuo yn y gaeaf, a’r rheini’n creu diddordeb mewn cyfnod hesb.

Darllen mwy...

Bydd cenhinen Bedr unigryw, Narsisws ‘Cedric Morris’, yn blodeuo yn y tywydd garwaf, a’i drwmpedi melyn ffriliog yn codi calon yn ystod y cyfnod llwm hwn. Y genhinen Bedr yw blodyn cenedlaethol Cymru, ond mae gan yr amrywogaeth hon gysylltiad Cymreig dyfnach fyth, gan ei bod wedi’i henwi ar ôl Syr Cedric Morris, artist a garddwr o Abertawe a oedd yn enwog am ei bortreadau ôl-argraffiadol, ei baentiadau o flodau, a’i dirluniau.

Bydd Galanthus nivalis, sef eirlysiau cyffredin, yn cyrraedd yn gynnar. Ymhen dim, y rhain fydd un o’r blodau cyntaf i flodeuo ar ddiwedd gaeaf hir.

Bydd Acer griseum yn cynhyrchu rhisgl addurniadol eithriadol, a hwnnw’n pilio. Rhisgl atyniadol lliw sinamon yw hwn, a bydd yn ymddangos fel pe bai’n disgleirio wrth i rywfaint o heulwen y gaeaf ei oleuo o’r cefn. Mae gennyn ni ambell enghraifft wych yn yr Ardd Asiaidd ac yn y border yng Nghoetir y Jiwbilî sydd agosaf at yr Hen Dylciau Moch.

Yn y Gerddi hefyd ceir amrywiaeth o blanhigion sy’n creu persawr llesmeiriol yn y gaeaf, a’r rheini’n wledd i’r synhwyrau. Yn fwyaf nodedig, ceir yr Hamamelis collddail sy’n creu blodau corynnaidd bychain. Mae’r rhain yn brydferth dros ben, ac yn creu aroglau unigryw rhwng mis Rhagfyr a mis Mawrth. Mae eu persawr melys i’w glywed yn hofran yn yr aer drwy’r Gerddi – gymaint felly nes y byddwch chi’n aml yn gallu eu harogli cyn i chi eu gweld.

Bydd pensaernïaeth unigryw Gardd y Cloestr o oes Elisabeth, ynghyd â’r Porthdy a’r gerddi muriog eraill, yn cael eu hawr fawr ym misoedd y gaeaf. Dyma pryd y bydd modd mwynhau eu dyluniadau difyr a’u hen waliau cerrig ar eu gorau. Mae diffyg dail, blodau a llystyfiant yn ein galluogi i weld manylion y byddwn ni’n aml yn eu methu wrth i ni fwynhau’r arddangosfeydd garddwriaethol toreithiog yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

Cyll Gwrach

Ninfarium

Crafanc-yr-arth

Lili Wen Fach

Cyll Gwrach

Ninfarium

Saffrwm

Cennin Pedr

Crafanc-yr-arth

Lili Wen Fach

Cyll Gwrach

Ninfarium